آسيبشناسي اجتماعي: دختران فراری
دختران فراری
مقدمه:
فرار دختران از خانه اگرچه در نگاه اوّل پدیدهای فردی بهنظر میرسد، ولی با توجه به پیامدهای سوء آن که در نظم جامعه اختلال و آشفتگی ایجاد میکند و منشاء بسیاری از رفتارهای ضدّاجتماعی و بزهکارانهای چون فحشاء، اعتیاد، قاچاق مواد مخدر، سرقت، شیوع بیماریهای مقاربتی و ... میشود، اقتضاء میکند که این معضل را جزء آسیبهای اجتماعی بسیار جدّی و مهم بهشمار آوریم و درصدد رفع آن برآییم.
دختران فراری در مجموع با مشکلات سلامتی متعددی مواجهاند که تنها به زمینۀ خانوادگی آنان مربوط نمیشود، بلکه به میزان زیادی ناشی از عوامل محیطی و شرایط سختی است که این افراد با آنها روبهرو هستند.
براساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، سالانه بیش از یک میلیون نوجوان 13 تا 19 ساله در سرتاسر دنیا از خانه فرار میکنند. در ایران نیز تعداد نوجوانان فراری بهگونهای نگرانکننده روبهافزایش است، بهطوری که آمار آن در سال 1378 نسبت به سال 1365 رشد بیست برابری داشته است!
علل و عوامل فرار از خانه:
فرار نوجوان از خانه بهعنوان مکانیسمی دفاعی با واکنش جبرانی و رهاییبخش مطرح است که نوجوان بهخاطر رهایی از رنج و آلام درون، از منزل خود به خیابان پناه میبرد. برخی از صاحبنظران بر شانهخالیکردن از زیر بار مسئولیت و یافتن اوقاتفراغت بیشتر، سختگیریهای بیجا و غیرمنطقی بزرگسالان، میل به رهایی از قیود خانواده و فرار از فشارهای خانوادگی و اجتماعی تأکید دارند.
پژوهشهای مرتبط با موضوع، عوامل برانگیزانندۀ میل به فرار از خانه را چنین برشمردهاند: سوءرفتار والدین؛ نوع رابطۀ والدین و فرزندان؛ اختلاف شدید با خانواده و درگیری بین اعضاء آن؛ نابسامانی خانواده؛ طلاق یا متارکۀ والدین؛ وجود ناپدری یا نامادری در خانه؛ فقر فرهنگی؛ بیسوادی؛ اعتیاد؛ و دوستان و معاشران ناباب.
نتایج چندین پژوهش بر روی تعدادی از دختران فراری شهر تهران بدین شرح است که دختران فراری به مراتب بیشتر از گروه همسن خود از سوی سرپرست یا اعضاء خانواده مورد آزارهای جسمانی، روانی و جنسی قرار گرفته بودند. همچنین، ازهمگسیختگی خانوادگی نظیر طلاق والدین، اعتیاد، سابقۀ زندانی شدن، اختلاف، مشاجره و درگیری بین اعضاء خانوادۀ این افراد بیشتر از گروه همسن آنان بود و سرپرست یا اعضاء خانوادۀ دختران فراری نسبت به اعضاء خانوادۀ گروه همسن آنان نظارت و کنترل اجتماعی شدیدتری بر آنها اعمال میکردند.
براساس یافتههای پژوهشی دیگر از مجموع دختران فراری مورد ارزیابی قرار گرفته، اکثراً قبل از فرار در شهر تهران سکونت داشته و در زمان فرار، ترک تحصیل کرده و مجرد بودهاند. نیمی از آنان سابقۀ فرار قبلی داشته و اکثر آنان قبلاً توسط نیروی انتظامی دستگیر شده و به مراکز نگهداری انتقال داده شده بودند. دختران فراری، در پاسخ به پرسش علل ترک منزل، اکثراً به موارد زیر اشاره کردند: اختلاف و کتککاری با اعضاء خانواده و پس از آن تأثیر نحوۀ زندگی با نامادری یا ناپدری، وجود فرزندان زیاد در خانواده، عدموجود یکی از والدین، وجود اختلاف بین اعضاء خانواده، احساس تبعیض و خردشدگی، کتک خوردن، کنترل شدید اعضاء خانواده، تهدید به اخراج از منزل، احساس بیارزشی، شنیدن فحش و ناسزا و ...
همچنین، در یک مطالعۀ پیمایشی که بر روی 110 دختر فراری در مراکز سازمان بهزیستی، زندانها و اماکن عمومی شهر تهران انجام گرفته است، نتایج زیر حاصل شد: میانگین سنّ نمونهها 2/18 سال و طول مدت فرار 81 درصد از آنها بیش از سه ماه بود. 49 درصد نمونهها قبل از فرار در شهر تهران سکونت داشتند و 46 درصد از آنان اوّلین فرار را تجربه میکردند.
راهکارهای پیشنهادی برای پیشگیری از فرار دختران از خانه:
-
آموزش اصول و شیوههای درست تربیتی به والدین،
-
آموزش مهارتهای زندگی به دختران نوجوان و جوان،
-
آگاهی دادن به دختران از خطرات احتمالی فرار،
-
ایجاد بانک اطّلاعاتی درخصوص دانشآموزان دارای مشکلات خانوادگی،
-
ایجاد و گسترش خطوط تلفنی شبانهروزی برای مشاوره در بحران (hotlines)،
-
آموزشهای ویژه برای مربیان و مسئولان مدارس،
-
تربیت مددکاران اجتماعی و مشاوران حرفهای بیشتر،
-
استقرار مددکاران حرفهای در مدارس، اماکن عمومی، پارکها، ایستگاههای راهآهن و مترو و پایانهها.
-
تدوین قوانین مناسب حمایتی با ضمانت اجرایی قوی،
-
اصلاح قوانین مربوط به افراد زیر 18 سال برای حمایت بیشتر از آنان.
گردآورنده: علی مددیان پاک
منبع:
-
خلاصۀ مقالات همایش علل و عوامل فرار نوجوانان و جوانان از منزل و راهکارهای پیشگیری از آن (25/09/1382)؛ برگزارکنندگان: دانشکدۀ پرستاری دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج و معاونت اجتماعی و ارشاد فرماندهی انتظامی استان تهران.
دریچهای نو به زندگی